Haarlem strijdt om geheim PwC-rapport

Meer dan 92 alinea’s. Zoveel hadden de rechercheurs van PriceWaterhouseCoopers (PwC) nodig om uit te leggen wat zij hebben ontdekt. Maar wat dat precies is, mogen de burgers niet weten van burgemeester Wienen van Haarlem. Mede namens zijn wethouders Sikkema, Botter, Snoeks, Roduner en Meijs verklaarde hij het zogenoemde PwC-rapport geheim.

Eva Sebök weet wel wat er in het rapport staat. Als oud-ambtenaar van de gemeente Haarlem heeft zij meegewerkt aan het onderzoek. Zij is verhoord, heeft verklaringen afgegeven en mocht na afloop het -toen nog niet geheime- rapport lezen.

De 18 pagina’s gaan over mogelijke misstanden bij de IT-afdeling van de gemeente Haarlem. De subkopjes van het rapport zijn veelzeggend: onjuiste verantwoording van kosten, vermeende vervalste handtekening, budget overschrijdingen en belangenverstrengelingen. Ook zou er een schaduwboekhouding zijn onderzocht.

Sebök, die inmiddels niet meer voor Haarlem werkt, probeert het rapport via de Wet Openbaarheid van bestuur (Wob) in handen te krijgen. Zij wil het met iedereen kunnen delen om duidelijk te maken dat hoge ambtenaren hun macht of positie misbruiken.

Opdrachtgever van het rapport is concerncontroller Martin Jonker. Hij betaalde ruim €28.000,- voor het onderzoek en weigerde het tot nu toe te openbaren. Het heeft geleid tot verschillende rechtszaken.

Op verzoek van Eva Sebök bogen drie rechters zich over haar afgewezen wob-verzoek. Begin 2017 oordeelden zij dat de gemeente beter moest uitleggen waarom het rapport achter werd gehouden. Als de gemeente geen goede redenen heeft, moet het document volgens de wet alsnog verstrekt worden, was de teneur tijdens de zitting.

Burgemeester Jos Wienen reageerde nogal opvallend op de uitspraak van de rechters. Hij gaf niet meer openheid, maar liet het gehele PwC-rapport inclusief opdrachtverstrekking geheim verklaren op 13 juni en 20 juni 2017. Hij schoffeerde daarmee niet alleen de rechtbank. Ook het advies van de onafhankelijke bezwaarschriftencommissie legde hij naast zich neer.

 

Raadsleden mochten het rapport op aandringen van Louise van Zetten (Hart voor Haarlem) wel inzien. Na het lezen besloten Hendrikje van der Smagt (VVD) en Frits Garretsen (SP) bezwaar te maken tegen de geheimhouding van het rapport. Dat twee volksvertegenwoordigers dit doen, komt zelden voor. Vanuit hun functie hebben raadsleden -met of zonder geheimhouding- toegang tot vrijwel alle documenten van de gemeente. Zij weten dus wat er in het rapport staat en vinden dat daar geen geheimhouding bij hoort.

Met de geheimhouding verhindert burgemeester Wienen dat volksvertegenwoordigers met derden over het rapport kunnen praten. Als ze dat wel doen, kunnen ze strafrechtelijk vervolgd worden. De adviescommissie voor bezwaarschriften oordeelde eerder dat de geheimverklaring bekrachtigd had moeten worden door de gemeenteraad. Nu dat niet is gebeurd, is het rapport volgens de bezwaarschriftencommissie niet geheim. Raadsleden blijken desondanks huiverig om inhoudelijk over het rapport te spreken.

Wienen vindt dat het PwC-rapport met integriteit van medewerkers te maken heeft. Daarom wil hij het buiten zicht houden.

De gemeente beweert te pas en onpas dat het PwC-rapport een onderzoek is naar misstanden. Daarover heeft zij alleen niets gemeld in de laatste rapportage aan het NRC Handelsblad. Het NRC wobte alle integriteitsonderzoeken voor een groot landelijk onderzoek. Over het PwC-rapport kreeg zij niets te horen. Het maakt de geheimverklaring van het rapport uit 2014 des te vreemder.

Verondersteld dat het PwC-rapport aantoont dat niemand over de schreef is gegaan, waarom zou Wienen dan een rapport geheim verklaren dat medewerkers vrijspreekt van fouten?

Vrijwel alle evaluatie-rapporten over overheidsbeleid raakt de medewerkers die betrokken waren bij de uitvoering daarvan. Zulke rapporten worden doorgaans -met bescherming van de persoonlijke levenssfeer- wel geopenbaard.

Een rapport met de titel ‘Bijzonder onderzoek IT-bestedingen gemeente Haarlem’ gaat eerder over gevoerd beleid dan misdragingen van individuele medewerkers. Wanneer namen met een zwarte stift worden weggelakt, is er geen reden meer om het rapport achter te houden. Mede omdat eerder geopenbaarde fragmenten aantonen dat het rapport ook leesbaar is als namen worden weggelaten, wekt de argumentatie van burgemeester Wienen om het rapport van a tot z geheim te verklaren argwaan.

Wienen is als burgemeester verantwoordelijk voor een integere gemeente. Volgens de verklaringen van Eva Sebök had hij moeten ingrijpen na het lezen van het PwC-rapport. Een nader onderzoek of disciplinaire maatregelen zouden logischer zijn geweest, dan het achterhouden van de onderzoeksresultaten.

Naast Sebök, Van der Smagt en Garretsen heb ik ook bezwaar gemaakt tegen de gang van zaken. Los van het rapport en het opdrachtformulier heb ik een tweede wob-verzoek ingediend. Deze keer vroeg ik naar documenten die aan het PwC-onderzoek linkten.

Het ging om aankoopbewijzen van iPhones en iPads. Ik kreeg ze allemaal, op twee na. Deze documenten worden achtergehouden om de persoonlijke levenssfeer van een gemeentemedewerker te beschermen.

“De twee facturen, waarvan het openbaar maken in het besluit is geweigerd, maken onderdeel uit van een door de gemeente geheim verklaard PwC-rapport. De inhoud van dit Rapport is van zeer vertrouwelijke aard en verstrekking kan leiden tot onevenredige benadeling van bij deze aangelegenheid betrokken personen”, aldus bureauhoofd Informatiebeheer Sjoerd Bruinsma.

“Personen die diensten voor de gemeente Haarlem uitvoeren moeten een zekere openbaarheid rondom hun handelen kunnen verdragen, maar zij hebben ook een gerechtvaardigd belang om hun privéleven te beschermen. In dit geval heeft de gemeente de afweging gemaakt om het privébelang van de betrokkenen zwaarder te laten wegen dan het belang van openbaarheid van deze informatie.”

Het is opmerkelijk dat de gemeente opnieuw volledige documenten achterhoudt. Het kan niet anders dat zij hier bewust voor kiest. Het college van burgemeester en wethouders had er ook voor kunnen kiezen om alleen namen van medewerkers weg te lakken. Dat deed zij namelijk ook bij de 67 facturen die inmiddels wél zijn geopenbaard.

Volgens Eva de Wit is een Haarlemse ambtenaar persoonlijk betrokken geweest bij de levering van een partij iPads. Volgens de richtlijnen heeft hij zich daarmee schuldig gemaakt aan belangenverstrengeling. Andere medewerkers zouden daarvan op de hoogte zijn geweest. De kans bestaat dat de achtergehouden documenten hiermee te maken hebben.

Volgens gegevens van de Kamer van Koophandel heeft de bewuste ambtenaar ook een IT-bedrijf gehad. Hij runde zijn IT-bedrijf naast zijn werk als gemeenteambtenaar op de IT-afdeling. Naar verluidt zou hij daar eerder op zijn aangesproken.

De betrokken ambtenaar werkt nog steeds bij de gemeente Haarlem. Uit onderzoek blijkt dat IT-apparatuur voor de gemeente minstens drie keer is besteld op zijn voormalig bedrijfsadres in Haarlem-Oost. De gemeente zag hierin geen aanleiding om nader onderzoek in te stellen.

Het complete PwC-onderzoek zou uit twee delen bestaan. Aan deel 2 is nooit begonnen. “Uiteindelijk is het onderzoek door PwC niet verder gekomen dan de eerste fase omdat tijdens deze fase duidelijk werd dat geen van de vermoedens van onregelmatigheden waren hard te maken”, aldus het collegebesluit om het PwC-rapport niet te openbaren.

Het belang van de drie rechtszaken tegen de geheimhouding van het PwC-rapport is groot. Dinsdag 27 november (vanaf 9:15 uur) staan de beroepszaken achtereenvolgend op de rol bij de rechtbank in Haarlem. De meervoudige kamer zal dan beoordelen of het standpunt van burgemeester en wethouders stand houdt. De gemeente laat zich bij de zittingen vertegenwoordigen door landsadvocaat Pels Rijcken & Drooglever Fortuijn uit Den Haag.

Leave a comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *